ARAŞTIRMA HAKKINDA GENEL BİLGİLER
- KONU: Alevi ve Sünni iletişiminde farklılaşma, çatışma ve öteki algısı.
- AMAÇ: Gençlerin algılama biçimini, algılamayı etkileyen etmenleri saptamak, farklılaşma ve çatışmanın nedenlerini belirlemek sosyal- toplumsal sorunun giderilmesini sağlamak.
- YÖNTEM: Bilimsel yöntemlere uygun hareket edilerek çalışma teorik ve uygulamalı olarak gerçekleştirilmiştir.
- Uygulama aşamasında 8 kişi ile derinlemesine görüşme yapılmıştır.
- Gençlerin 4’ü Alevi, 4’ü Sünni kökenlidir. İki grupta yer alan gençlerden 2’si kadın 2’si erkektir.
- Gençlere 8 soru yöneltilmiştir.
* KAPSAM: Görüşülen gençler Malatya’nın en küçük ilçesi Arguvan’da yaşayan Alevi ve Sünnilerden seçilmiştir.
* ÇALIŞMA: 29 Ekim- 10 Kasım 2018 tarihleri arasında Malatya’nın Arguvan ilçesinde nitel araştırma yöntemi olan derinlemesine görüşme uygulanmıştır.
* Dini görüşlerin sosyal hayattaki olgusu anlamlandırılmaya çalışılmıştır.
ARGUVAN
* Arguvan’ın nüfus yaklaşık olarak 7.350’dir.
* Yüzölçümü: 1.037 km2 olup, Malatya'nın en az nüfus yoğunluğu olan ilçesi Arguvan'dır.
* İlçenin bir belediyesi, 49 mahallesi ve 73 mezrası vardır.
* İlçede en eski yerleşimin kalkolitik çağda başladığı, eski Tunç, Hitit, Roma ve Bizans devirlerinde devam ettiği yüzey araştırması sonucu anlaşılmıştır.
* Bu araştırmalar Morhamam, Karahöyük ve İsaköy' de yapılmıştır. Arguvan Osmanlı İmparatorluğu zamanında Diyarbakır’a bağlanmıştır.
* Cumhuriyetin ilanıyla beraber Malatya’ya bağlanmıştır. (http://www.malatya.gov.tr/arguvan)
ALEVİLİK NEDİR?
Alevilik sözlükte ‘Ali’ye mensup’, ‘Ali’ye ait’ ve ‘Ali soyundan olan’ anlamlarına gelen Alevî kelimesine terim olarak siyasi, itikadi ve tasavvufî açıdan çeşitli anlamlar yüklenmiştir. Bu terim siyasi alanda, Hz. Ali’nin birinci halife olması ve halifeliğin onun soyundan gelenlerce yürütülmesi gerektiği yönündeki kabullere sahip olanlar için kullanılmıştır. (Üçer, 2005: 163-166).
SÜNNİLİK NEDİR?
Kelime anlamı itibariyle ‘gidilen yol’ ve ‘mecra’ anlamları taşır. IV(4) yüzyıldan günümüze kadar, Sünnî Müslüman dünyasının büyük çoğunluğunda ‘dört mezhep’ (mezahib-i erbaa) diye meşhur olan ve sırasıyla; Hanefî, Maliki, Şafii, Hanbelî mezheplerinin hâkim olduğu fetva, kaza ve eğitim müesseselerinin, bu mezheplerin etkisinde olduğu görülmektedir. (Ünverdi, 2011: 3-8).
ALEVİ KÖYLER
* Alevîler kırsaldaki küçük yerleşim bölgelerinde yaşamaktadır.
* Genç Alevilerin çoğunluğu ailelerinden kalan evlerde otururlar ve kendi topraklarını eker-biçerler.
* Alevi mahallelerinde en az 10, en fazla 40 çekirdek aile vardır.
* İletişim oldukça gelişmiştir.
* Arguvan’daki Aleviler mahalle adı verilen, yerleşim birimlerinde yaşamaktadır.
* Alevî köyünde azınlık durumunda olan Sünni ailelere rastlamak zordur.
SÜNNİ KÖYLER
* Kırsaldaki toprak köylünün mülkiyetinde.
* Köyün yakında bulunan otlak ve koruluklar hayvanların besin kaynağıdır.
* Bölgede küçükbaş hayvancılık yapılır. Sünni gençler yazları yaylalara kışları köylere dönerler.
* Sünnî köylerde bir cami bulunur ve insanlar genelde aynı soydan gelen kimselerdir.
GENÇ ALEVİ VE SÜNNİ AİLELERDE KADIN VE ERKEK
* Toplumun kadına bakışı o toplumun medeniliği hakkında bir fikir vermektedir.
* Dünya’da ve Türkiye’de kadına verilen haklar gelişmişliğin bir ölçütü olarak algılanmaktadır.
* Alevilere göre insan, Allah’ın en üstün, en mükemmel, en eksiksiz yaratış gücünün bir sembolüdür.
* Alevi meclisinde “kadın-erkek” kavramı yerine “insan” kavramı vardır.
* “Can” ifadesi tercih edilir. “Can”, “canlar”, “erenler” ifadesi sadece kadın veya erkek için kullanılmamaktadır.
* Her iki cins için ortak olarak kullanılan bir deyimdir (Özcan, 2005a).
Alevi misiniz? Sünni misiniz?
* Soruyu Aleviler çabuk ve öz güvenle, Sünniler baskı altındaymış gibi yanıtladılar.
* Arguvanlı Sünni gençler katı kurallarla karşılaşmadıkları halde kendilerini bir kalıba yerleştirmişlerdir.
* Çekincelerin olması yersizdir. Çünkü; Arguvan’da kimler Alevi kimler Sünni net olarak bilinmektedir.
* Bu yüzden gizlenme söz konusu değildir.
* Görüşülen Alevi gençler kolay ikna edildi. Ama Sünni bayanları ikna etmek çok zordu.
Alevilik ve Sünnilik nedir?
* Dinsel tutum ve ibadet etme biçimleri farklılıkları temelinde tanımlanmıştır.
* Alevilerin namaz kılmadığı ve oruç tutmadıklarına vurgu yapılmıştır.
* Alevi ve Sünni gençler benimsedikleri görüşün özelliklerini tam olarak kavrayamamıştır.
* Aleviler Sünniler ile ilgili fikirlerini beyan etmek istememiştir.
* Alevilik mezhep mi? Tarikat mı? Bunun cevabı alınamamıştır.
* Alevilik bir din değildir. Aleviler korunma içgüdüsüyle kendilerine bir takım inanç sistemleri belirlemişlerdir.
Kendi inanç sisteminiz diğerinden üstün MÜ?
* Sünni kişiler F. D ve N.E «Sünnilik Alevilikten üstün yanıtı» vermiştir.
* Sünnilik inancı yansıtıyor da Alevilik yansıtmıyor mu?
* Diğer altı kişi ise Alevilerin Sünnileri, Sünnilerin de Alevileri tanıma boyutunda bir dışlanma olmadığı ortaya konmuştur.
* İletişimi güçlü olan gençlerin diğer bireylere ve inançlarına saygı duydukları netleştirilmiştir.
* İbadet etme aşamasında bir farklılık ön plana çıkmıştır. Kabullenmek gerekir.
* Her bireyi insan olarak görmek gerekir.
* Köylerde normal seviyede bir ilişki gözlemlenmiştir.
Günlük hayatta ayrımcılık, mezhep farklılığı nedeniyle dışlanma ile muhatap oldunuz mu?
* 7 kişi herhangi bir ayrımcılık ile karşılaşmamış, S. B isimli genç Alevi olması yüzünden dışlanma ile karşılaşmıştır.
* Sünnilerin Alevilerle daha iyi anlaştıkları sonucuna varılmıştır. Alevilerinde Sünniler ile güçlü bir ilişkisi vardır.
* 7 kişinin vermiş olduğu cevaplar neticesinde Alevi ve Sünnilerin birbirleri ile iyi anlaştıkları, toplumsal sorun ortaya çıkmadığı belirtilmiştir.
* Düğün, dernek, cenaze, kutlu doğumlarda, iftarlarda iki tarafında ziyaretlere icabet ettikleri sonucu ortaya çıkmıştır.
* İlçede ve köyde ayrımcılık nadir olarak görülmüştür.
“Alevlerin cem törenlerine ilişkin söylentileri, Sünnilerin de camilerle ilgili yakıştırmaları hakkında ne düşünüyorsunuz?
* A.S isimli genç eleştirel tarzda bir yorumlama yapmıştır. İbadethane olarak resmiyet kazanmayan Cem evlerine yönelik hassasiyetlerinin olduğunu sonucu ortaya çıkmıştır.
* Cem evleri ve camilerin değerlidir.
* Birbirlerinin ibadet ortamları merak edilmemektedir.
* İki ortamında ibadet içindir. Yapılış tarzı farklılık göstere de sonuç aynıdır. Birlik, beraberlik ilk koşuldur. Cem evi de cami de insanların bir araya gelip ibadetlerini yaptıkları mekânlardır.
* Cem evlerinin resmiyet kazanıp, yanlış anlaşılmalar giderilmesi gerekmektedir. Cem evlerinde neler yapılıyor, ibadet etme ve deyişler nasıl uygulanıyor bunların görülüp, derinlemesine incelenmesi gerekmektedir.
Sünnilerin mezhepsel, Alevilerin de son yıllarda artan örgütlenmeleri Günlük ilişkilerinizi sarstı mı?
* E. Ç isimli kişi Alevi ve Sünnilerin örgütlenmesini doğru bulmadığını ifade etti.
* Toplamdaki ayrışmaları engellemek adına örgütlenmeler bastırılmalı bunu gerçekleştirecek bir manevi olguya sahip değiller. Örgütlenmeler toplumun tamamını ilgilendirecekse normal karşılanabilir ama dini öne sürerek toplumu birbirine düşürmek normal karşılanmaz.
* Köydeki ayrışma sıkıntılara neden olabilir, şehirde ne kadar örgütlense de kitlesel durumlar göze batmaz.
* 7 genç Alevi ve Sünnilerin bu tür örgütlenmelerini doğru bulmaktadır. Alevilerin artık saklanmadan, özgürce yaşamaları gerekir.
* Gençler, örgütlenecek kadar güçlendiler.
* Kadın ve erkekler bir araya gelip ahenkli bir bütünlük oluşturmaktadır.
“Alevi ve Sünnilerin hangi ortamda daha çok ilişki içerisinde olduklarını düşünüyorsunuz?
* En çok ortak sonuca vardığımız soru 7. Soru oldu.
* Alevi ve Sünnilerin keyfi olarak bir araya geldikleri zamanlar oldukça azdır.
* Kamusal, eğitim ve devlet kademelerinde zorunlu olarak iletişim kurduklarını ifade edildi.
* İletişim köylerde süreklidir.
* Gençlerin çalıştıkları yerlerde Alevi ve Sünni olduklarıyla alakalı bir muhabbetin olmadığı göz çarpmaktadır.
* İlçede kim Alevi kim Sünni bilinir. Köylerde insanların dini duyguları çok fazla kullanmazlar.
Yol gösterici olmak ve rehberlik yapmak aşamasında gençlere karşı gösterilecek muamele nasıl olmalıdır?
* Görüşme itibariyle en çok ortak sonuca vardığımız sorulardan birisi.
* Her genci insan olarak görmemiz gerekmektedir.
* Arguvan’da Alevi ve Sünni diye ayrımcılığa en az gençler gitmektedir.
* Sünni ve Alevi inanışları İslam’ı birbirlerinden farklı biçimde algılamaları ve yaşamaları ile anlam bulmaktadır ve kendilerine has duruşları olma iddiaları vardır.
